Çocuklarda Lenfadenopati

  

ÇOCUKLARDA LENFADENOPATİ

(LENF NODU / LENF BEZESİ BÜYÜMESİ; LENFADENİT, LENFADENOMEGALİ, REAKTİF LENF BEZİ BÜYÜMESİ)

 

Prof. Dr. Tezer Kutluk tarafından 23 Mart 2013’de hazırlanmıştır.

 

 

Bazen gereksiz aşırıya kaçan tetkikler yapılırken, bazen de geç kalınabilmektedir. Doğru zaman da doğru yaklaşımın yapılması bu açıdan çok önemlidir.

Tezer Kutluk

 

 

Lenfadenopati ne kadar ciddi bir durumdur, endişelenmeli miyiz?

 

Lenf bezlerinin büyümesi en sıklıkla enfeksiyonlar sonrasında olmasına karşın, kanser ve diğer bazı sistemik hastalıklarda da görülebildiğinden hemen her zaman hastaları ve yakınlarını, anne ve babaları telaşlandıran, hatta telaşın ötesinde de korkutan bir konudur.  Bu açıdan önemli bir hastalık bulgusu olabileceği gibi bazen bağışıklık sisteminin vücudu koruma çabasıyla bezelerin büyüdüğü normal bir durum olabilir ve altta yatan sebebin araştırılması büyük önem taşır.

 

Lenfadenopati ile ilgili önemli konular şunlardır:

 

       Endişe kaynağıdır!

      Onkolojik bir hastalık olabilir mi? Düşüncesi en büyük kaygı nedenidir. Doğru bir inceleme ve bilgilendirme yapılarak bu kaygıların giderilmesi önemlidir

       Büyümesi normal mi?       

      Lenf bezleri normalde ele gelmezler.  Bağışıklık sisteminin kendisine yabancı bir uyarana cevabı ile büyüyebilirler.

       %95’inden çoğu kanser dışı hastalıklar nedeniyledir. Burada ayrım önemlidir.

      Reaktif lenfadenopati:  Sık görülen bir sebeptir. En sık enfeksiyona bazen başka nedenlere karşı bezenin savunma amaçlı büyümesidir.

       Hastalık belirtisi olabilir mi? Evet olabilir.

      Enfeksiyonlar,

      Onkolojik Hastalıklar

      Sistemik hastalıklar

       Bazen gereksiz aşırıya kaçan tetkikler yapılırken, bazen de geç kalınabilmektedir. Doğru zaman da doğru yaklaşımın yapılması bu açıdan çok önemlidir.

 

 

 

 

 

Lenf bezi (lenf nodu) nedir?

 

Lenf bezleri, lenfatik damarların dağılım yollarında, vücudun boyun, koltukaltı, kasık, göğüs boşluğu, karın boşluğu başta olmak üzere daha birçok bölgesinde bulunan, vücudumuzda toplam sayıları  600 civarında olan nodül şeklinde yapılardır.  Normal büyüklükleri 1-2 mm’den 1 cm’ye kadar değişiklik gösterebilir. Lenf nodları bağışıklı sisteminin bir üyesi olarak savunma sistemleri içinde yer alan, enf dolaşımının ana elemanlarından birisidir. Lenf bezinin içinde  T ve B lenf hücreleri, fibroblast, makrofaj, dendritik hücreler, Langerhans hücreleri gibi hücrelerin yanı sıra, destek stroma dokusu da bulunur ve lenf nodu bir kapsül ile çevriilidir.

 

Boyunda ele gelen şişlik ya da ya da boyun beze, kitle  olduğunda neler akla getirilmelidir.

 

       Lenfadenopati

       Malign hastalıklar

       Hemanjiom

       Lenfanjiom

       Vasküler malformasyon

       Tiroid (Nodül, Guatr, kanser)

       Parotis (Lenfadenopati, Kabakulak, Tükrük bezi kanseri)

       Tiroglossal kist

       Servikal kosta

       Brankial kleft kistleri

       Sternokleidomastoide kanama ve fibrozis

       Laringosel

       Dermoid kist

 

Vücudumuzda lenf bezeleri en çok nerelerde olur?

       Boyun bölgesi

      Boynun iki tarafı, servikal, supraklavikuler

      Çene altı

      Kulak önü ve arkası

      Boyun arka tarafı, oksipital v.b

      Orofarinks, nazofarinks, tonsillerin drenajı nedeniyle boyun bölgesinde sıktır

       Koltuk altı

       Kasık

       Karın boşluğu

       Göğüs boşluğu

       Kol ve bacaklarda, diz arka (popliteal) dirsek ön (kübital bölge)

       Diğer lenfatik organlar, tonsil, dalak v.b

 

Başlıca lenfadenopati sepeleri şu şekildedir.

 

Enfeksiyonlar

Lenfadenopatinin en sık görülen sebebidir. Önemli olan altta yatan enfeksiyonun doğru teşhis edilerek tedavisinin yapılmasıdır.

       Lenfadenit

      Üst solunum yolu enfeksiyonları,  boğaz enfeksiyonları, Diş enfeksiyonlar, diğer bölgesel enfeksiyonlar

       Bakteri enfeksiyonları, bazen apseye kadar gidebilir

       Tüberküloz

       Tüberküloz dışı mikobakteri enfeksiyonaları

       Viral enfeksiyonlar

      EBV virusu

      CMV

      Kızamık

      Kızamıkçık

      Diğer

       Diğer viral enfeksiyonlar

       Kedi tırmığı hastalığı

       Toksoplazma

       Aşı sonrası enjeksiyon komşuluklarında

 

Kanser

Hemen hemen bütün kanser türleri lenf nodlarına metastaz yapabilirler. Çocuklarda aşağıdaki kanserlerde lenf bezeleri kanserle tutulmuş olabilir.

       Lösemi

       Lenfoma

       Langerhans histiositoz

       Diğer kanserler

      Yumuşak doku sarkomları

      Nöroblastom

      Nazofarinks kanseri

      Tiroid kanserleri

      Diğerleri

 

Sistemik hastalıklar

Aşağıda başlıcaları verilen bazı sistemik hastalıkların seyri sırasında da o hastalığın bir belirtisi olarak lenf nodları hasta olabilmektedir.

       Romatoid artrit

       Sistemik lupus eritematozis

       Diğer kollojen doku hastalıkları

       Depo hastalıkları

      Gaucher

      Nieman pick

       İlaç yan etkisi olarak

      Fenitoin

      İzoniazid

      Allopürinol

      Diğer

 

Hangi bölgedeki lenfadenopatilerde hangi hastalıklar akla gelmeldiri?

 

Servikal (boyun sağ ve sol) bölgede lenfadenopati’lerde özelikle baş boyun bölgesindeki her türlü enfeksiyon hastalığı bu bölgede beze yapar. En once bu akla gelmelidir.  Ancak bir çok hastalığın seyrinde bu bölgede beze olabilir.

Kulak önündeki bezelerde kedi tırmığı hastalığı, göz enfeksiyonları, kulak iltihapları; çene kemiği altında (submandibular) diş enfeksiyonları, lenfoma, tüberküloz, histoplazma gibi etkenler; oksipital bölgede 6. Hastalık, kızamıkçık, saçlı deri enfeksiyonları; koltuk altı bezelerinde kedi tırmığı hastalığı, el ve kollardaki enfeksiyonlar, BCG, kanser; kasık bölgesinde bacak, perine bölgesi anüs, vajina enfeksiyonları; supraklaviküler bölgede ise, lenfoma ve digger tümörler akla getirilmelidir.

 

Boyunda servikal bölgedeki lenfadenopatiler neden olur?

 

A.İnfeksiyon:

            1. Viral: Solunum virüsleri, EBV, CMV, kızamık, kızamıkçık, VZV, HSV, Coxsackie, HİV virusları

            2. Bakteriyel: S.aureus, GABHS, anaeroblar, kedi tırmığı hastalığı, tbc, tularemi, difteri bakterileri

            3. Protozoal: Toksoplazmoz

B.Kanser:

            Lösemi/Lenfoma/Nöroblastom/Rabdomyosarkom/Nazofarink Ca/Tiroid kanserleri gibi bazı kanserler

C. Diğer bazı hastalıklar

            Kawasaki hastalığı

            Sistemik tip JRA

            Aşılama sonrası (DTP, polio, BCG, KKK)

            Serum hastalığı, ilaçlar

            Histiositozlar

            Kikuchi-Fujimoto H.

            Kimura H.

            Castleman H.

            Rosai-Dorfman H.

 

Göğüs ve karın boşluklarında lenfadenopati olur mu?

 

Olur. Mediastende yani göğüs boşluğunda olursa  T-hücreli lenfoma/lösemi, tüberküloz, diğer kanserler, mantar infeksiyonları, sarkoidoz; karın içinde olursa Burkitt lenfoma, diğer kanserler, mezenterik adenit,  Castleman hastalığı akla getirilmelidir.

 

 

Vücudumuzda birden fazla bölgede yaygın lenfadenopati olursa hangi hastalıklar akla getirilmelidir?

 

       İnfeksiyonlar: EBV, toksoplazmoz, CMV,, kızamık, kızamıkçık,                        suçiçeği, diğer mononükleoz send., HHV-6,                             histoplazmoz, HIV, tüberküloz

       Otoimmün hastalıklar:Dermatomyozit, SLE, JRA, otoimmün                                                 lenfoproliferatif sendrom

       Kanser: Lösemi, lenfoma, JMML

       Lipid depo hastalıkları

       İlaç reaksiyonları

       Diğer: Castleman hast., sarkoidoz, serum hastalığı, histiositozlar

 

Lenf bezi neden büyür?

 

Lenf bezi büyümelerinin en önemli nedeni bakteri virus gibi dış etkenlere karşı verilen cevaptır.  Bunların sonucunca lenfadenit oluşabilir. Ayrıca herhangi bir dış etkene karşı yanıt olarak lenfoproliferasyon çıkabilir. Onkolojik hastalıklarda, kanserde ise ya başka yerdeki kanserlerden lenf nodlarına yayılım olur ki buna lenf nodu metastazı denilir; ya da Lenfoma, Hodkgkin hastalığı gibi hastalıklarlarda lenf nodunun kendi lenf hücrelerinden kaynaklanan kanserler gelişebilir.  Bazen lipid depo hastalıkları gibi hastalıklarda da lenf bezlerinin lipidle yüklenmiş makrofajlarla tutulumu, infiltrasyonu görülebilir.

 

Tanı koyarken hangi basamaklardan geçilir.

 

Hastalığın öyküsü:  Ne zaman başladı, beraber başka hangi şikayetler var, hangi inclemeler yapıldıi hangi ilaçları kullandı gibi her türlü ayrıntı hekim tarafından sorgulanır.

Muayene neden önemlidir?: Lenfadenopati ayırıcı tanısında ailenin hastalık ile anlattıklarının yanısıra, muayene çok önemlidir. Lenf bezi iki taraflı mı?  Simetrik mi? ağrılı mı? Kızarık mı? Sert mi yoksa lastik kıvamında mı? Birden fazla mı gibi bulgular önemlidir.

 

Tetkikler: Kan sayımı, kan yayması, digger kan analizleri, radyolojik tetkikler her hastaya gore değişmekle birlikte gerekebiliecek tetkiklerdir.

 

Lenf nodu Biyopsi: Biyopsi konusu aileyi çok telaşlandıran bir konudur. Vücudumuzda lenf bezelerinin bulunduğu bölgelerde başka nedenlerle oluşan şişliklerde olur.  Bunlar, o bölgede olmaması gereken kitleler, o bölgedeki organlarda görülen büyümeler gibi nedenlerle olabilir.  Ayırıcı tanıda hekim ayırıcı tanıya göre biyopsi karar almaktadır. Bunlar arasındaki ayrımı önemlidir. Neden ? Çünkü altta yatan duruma yaklaşım birbirinden çok farklı olacaktır. Tedavi sebebe göre değiştiğinden önemlidir.

Ne zaman biyopsi yapalım: Bu  tek cevabı olan bir soru değildir. Aşağıda bazı genel ilkeler verilmiştir. Bu konuları dikkate alarak hekim biyopsi karar vermelidir. Ancak bunların hastadan hastaya değişkenlik gösterdiğini unutmamak gerekir.

 

       Büyüklük

      Bölgeye göre değişir, boyun için 2 cm; koltuk altı için 1 cm, supraklavikular için  ne boyutta olursa olsun, karın boşluğu için 2 cm için genel rakamlar vardır.  Ama bunları mutlaka diğer bulgularla birlikte değerlendirmelidir. Yanıltıcı olabilir.

       Tek mi yaygın mı? Tek taraflı mı? İki taraflı mı?

       Süre

      Uzun süre, reaktif

      Akut ya da kronik bir durum

       Eşlik eden diğer yakınmalar

      Ateş, Kanama, morluk, (peteşi ekimoz), bezede ağrı,

      Halsizlik (çabuk yorulma), iştahsızlık, zayıflama, kemik ağrısı

       Muayene bulguları

      Reaktif: ağrısız, mobil, çok büyük değil

      Lenfadenit: Ağrılı, kızarık

      Tümörler: sert, ağrısız, fikse,  paket halinde

       Eşlik eden diğer muayene bulgular

       Laboratuvar bulguları

      Kan sayımı: Kan hücrelerinde değişiklikler,

      radyolojik bulgular:  Lenf bezesinin büyüklüğü, yerleşimi, yapısı, diğer organlarla ilişkileri gibi; KC-Dalak büyüklüğü, başka bir bulgu

      Enfeksiyonlara yönelik analizler

      Kemik iliği incelemesi

      Boğaz kültürü,  akıntı ya da apse den kütür

 

Diğer ayırıcı tanıda dikkate alınması gereken başka hangi hastalıklar var?

       Diğer kitle yapan nedenler

      Yumuşak doku sarkomları

      Nöroblastoma

      Germ hücreli tümörler

      Diğer tümörler

       Lenf ve kan damarlarının sisteminin diğer hastalıkları bazen lenf nodu ile karıştırılır. Genellikle biyopsi gerektirmezler.

      Lenfanjiom

      Lenfanjiektazi

      Hemanjiom

      Vasküler anormallikler

       Boyun bölgesinde görülen doğumsal anormallikler; Brankial kleft kisti gibi

       Karın boşluğundaki normal organlarda görülen büyüklükleri

       Göğüs boşluğundaki hastalıklar

 

Boyundaki reaktif denilen lenfadenopatiler kendi kendine gerilermi ne zaman telaşlanalım?

Boyundaki lenfadenopatilerin çoğu, anterior superior servikal bölgededir ve çoğu reaktiftir. Bu bölgede malignite olasılığı azdır.  Çoğu reaktif servikal LAP 4-6 haftada geriler, 8-12 haftada kaybolur. Bu açıdan hekim ve hasta işbirliği son derece önemlidir.

 

Tedavi

Tedavi tartışmasız sebebe yöneliktir. Reaktif lenf nodlarında hiç bir tedavi vermeden izlem önerilirken, bakteriyal lenfadenitlerde antibiyotikler, viral lenfadenitlerde izlem ya da antiviral tedavi gerekebilir. Altta başka bir hastalık tanısı konmuş ise., o hastalığa özgül tedavi yapılır.  Bu gurup hastalarda düzenli izlem önemlidir.

 

Unutmayalım!

       Lenfadenopatili çocuklarda allta yatan sebebin aydınlatılması önemlidir.

       Tanı ve tedavi yaklaşımları sebebe göre farklılılar gösterir.

       Biyopsi her zaman gerekli değildir!  Ne zaman biyopsi gerekip gerekmediğine çok iyi karar verilmelidir.

 


Bu sayfayı paylaşabilirsiniz:
Facebook'ta Paylaş
Prof. Dr. Tezer KUTLUK
© Prof. Dr. Tezer KUTLUK - Tüm hakları saklıdır. İzinsiz herhangi bir içerik kullanılamaz.